(TBKTSG)
- Từ trước đến nay, chỉ tiêu tăng trưởng GDP luôn được các đại biểu Quốc hội
cân nhắc trước khi biểu quyết thông qua tại các kỳ họp cuối năm khi thảo luận
về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của năm tới hay cho cả một giai đoạn
năm năm. Kỳ họp lần này cũng vậy. Nhưng đâu là cơ sở cho việc chọn lựa và biểu
quyết? Liệu có nên đưa tăng trưởng GDP thành chỉ tiêu pháp lệnh?
Chuyên
đề của TBKTSG tuần này sẽ giới thiệu ý kiến của các chuyên gia kinh
tế cũng như các đại biểu Quốc hội xoay quanh vấn đề này.
Dự báo thay vì đặt chỉ
tiêu
Vũ
Quang Việt (*)
Chỉ
tiêu tăng GDP hàng năm, thậm chí bình quân năm năm, mang tính pháp lệnh, là
điều không có trong bất cứ một nền kinh tế thị trường nào.
Trong
cơ chế kinh tế thị trường, nhà nước có nhiệm vụ bảo đảm xây dựng luật pháp minh
bạch và nghiêm minh nhằm tạo điều kiện cho người đầu tư thuận tiện làm ăn, tham
gia cạnh tranh mà không bị phân biệt đối xử, có ngân sách cân bằng và chính
sách tiền tệ phù hợp với sự phát triển để bảo đảm nền kinh tế ổn định, và trên
những cơ sở đó người dân tự quyết định về sản xuất.
Tất
nhiên, Chính phủ cũng phải nhìn xa, nghiên cứu về hướng và khả năng phát triển
của nền kinh tế để có thể có kế hoạch về chi tiêu ngân sách nhằm xây dựng hạ
tầng cơ sở đủ sức phục vụ yêu cầu phát triển. Vì vậy, Chính phủ phải dự báo tốc
độ tăng trưởng GDP dài hạn, trong đó việc đánh giá sự phát triển của nền kinh
tế thế giới và tác động của nó vào nền kinh tế nội địa nhằm đưa ra chính sách phù
hợp cũng hết sức quan trọng.
Dự
báo không phải là chỉ tiêu quốc hội giao cho chính phủ thực hiện. Dự báo là
nhằm giúp chính phủ, và nhất là quốc hội, dự báo thu ngân sách để từ đó quyết
định ngân sách chi của chính phủ. Ngân sách chi là luật mà chính phủ bắt buộc
phải chấp hành, chứ không thể tùy tiện vượt chi, hoặc tùy tiện chuyển chi từ
mục này sang mục khác như ở Việt Nam Nam
Trong
sự vận hành của một nền kinh tế thị trường như nói ở trên, không ai nói đến chỉ
tiêu tăng trưởng GDP. Cái đó không phải là nhiệm vụ của nhà nước.
Chỉ
tiêu tăng GDP chỉ có thể vận hành trong một nền kinh tế kế hoạch, phi thị
trường. Ở một nền kinh tế hoàn toàn kế hoạch, khi sản xuất không đúng kế hoạch,
gây ra thiếu hụt, thì biểu hiện của nó là chất lượng thấp, là gian dối, là phân
phối theo định mức chứ không thể biểu hiện qua lạm phát. Ở một nền kinh tế “bán
thị trường” như Việt Nam
Trong
nền kinh tế Việt Nam
Đầu
năm, theo chỉ tiêu tăng GDP đặt ra, Chính phủ phân phối ngân sách đầu tư,
thường là dựa theo các hệ số trong quá khứ. Tình hình thực tế là khu vực kinh
tế quốc doanh này ngày càng giảm chất lượng, nên tỷ lệ đầu tư trên GDP ngày
càng tăng, và để đạt tốc độ tăng GDP như cũ (thí dụ 7%) thì định mức đầu tư từ
ngân sách phải tăng, và do thiếu ngân sách chính quyền phải ra lệnh cho ngân
hàng quốc doanh cung cấp tín dụng.
Khi
đến những tháng cuối năm, khả năng đạt chỉ tiêu đuối dần thì Chính phủ ra lệnh
tăng tốc cấp tín dụng, thúc đẩy xây dựng (bất kể chất lượng) nhằm đạt chỉ tiêu
cho kịp báo cáo cuối năm. Thế là vừa tạo ra lạm phát cao vừa đạt chất lượng
thấp, vừa làm xong đã hỏng.
Những
năm qua, các nhà điều hành kinh tế càng cố đạt chỉ tiêu GDP thì càng tạo ra lạm
phát và chất lượng tăng trưởng càng đi xuống. Đôi khi, chỉ tiêu cũng không thực
hiện được, Chính phủ và Quốc hội lại du di với nhau, giữa chừng phải hạ chỉ
tiêu. Người được hưởng lợi nhiều nhất từ việc này là các tập đoàn và địa phương
nhận dự án đầu tư của Nhà nước.
Cho
nên giải pháp cho vấn đề hiện nay là khá rõ mặc dù không dễ thực hiện. Hãy nhìn
về dài hạn để dự báo thay vì đặt chỉ tiêu hàng năm. Dù định hướng thế nào thì
chi tiêu ngân sách phải cân bằng để nền kinh tế có thể phát triển trong ổn
định. Như thế ngân sách chi phải là luật, Chính phủ đề nghị ngân sách; Quốc hội
không chỉ quyết định tổng mức chi tối đa mà còn quyết cả từng các khoản chi và
có ủy ban theo dõi ngăn chặn và xử lý việc vi phạm. Ngoài ra, các khoản chi
tiêu thực hiện cũng cần được công bố chi tiết để nhân dân theo dõi, trừ những
phần liên quan đến an ninh quốc phòng. Cũng có thể có những điều chỉnh chi bất
thường, nhưng phải thông qua Quốc hội.
Khi
GDP tăng thấp thì nên xem xét các chính sách hiện hành, đánh giá xem chúng có
hỗ trợ sự vận hành của người sản xuất trong nền kinh tế không chứ không phải
lại điều chỉnh chi tiêu và tín dụng nhà nước nhằm đạt chỉ tiêu.
______________
(*)
Chuyên gia kinh tế
