Luận cao thấp

SGTT.VN - Sau khi ông nghị phản đối luật Biểu tình phân bua yêu cầu công luận phải hiểu phát biểu của ông theo logic so sánh trong tiếng... Anh, nhiều bạn đọc có lẽ do dân trí “chưa cao” đã nhờ Không gian tiếng Việt giải thích. Chính vì vậy, Sài Gòn Tiếp Thị tiếp tục đặt hàng tác giả quen thuộc là GS.TS Nguyễn Đức Dân có đôi lời về phân bua trên ở góc độ ngôn ngữ học.

Ông A nói: “Khi trình độ dân trí cao hơn và kinh tế ổn định hơn thì mới ban hành luật Biểu tình...” Ông B phản biện: “Nói dân trí thấp là hạ thấp nền dân trí Việt Nam”.

Ông A phản ứng: Với thói quen cố hữu của một giáo viên Anh văn về các thứ bậc so sánh của tồi tệ nhất – rất tồi tệ – khá tồi tệ – khá tốt – tốt – tốt hơn – rất tốt – xuất sắc và cực thấp – rất thấp – hơi thấp – thấp – khá cao – cao – cao hơn – rất cao – cao nhất nên ông rất yên tâm nói “khi trình độ dân trí cao hơn” nghĩa là dân trí Việt Nam đã cao sẵn rồi, hàm ý khẳng định dân trí Việt Nam đã ở mức cao. Tương tự, ông không sợ bị chụp mũ phỉ báng Việt Nam kinh tế tồi tệ khi nói “kinh tế ổn định hơn” vì tin vào cái logic so sánh bắt chước kiểu tiếng Anh cực kỳ hỗn loạn – rất hỗn loạn – hơi hỗn loạn – hơi ổn định – khá ổn định – ổn định – ổn định hơn – ổn định nhất. Ông A cho rằng, nhận xét tiếp theo của ông B nói dân trí Việt Nam hiện “khá cao” nghĩa là theo bậc thang so sánh còn dưới chuẩn “cao”, tức “chưa cao”… (hết trích dẫn).

Xin có đôi lời về chuyện này.

Thang độ trong ngôn ngữ

Ngôn ngữ nào cũng có những phương tiện thể hiện sự so sánh hơn – kém. Nhiều từ so sánh được xếp trên một thang độ. Trong tiếng Việt, có nhiều cấu trúc từ ngữ thể hiện so sánh hơn – kém. Ví dụ: trong kho tàng truyện cổ tích Việt Nam của Nguyễn Đổng Chi có những câu như “Không nổi tiếng như ông Cồ mà họ khoẻ đến thế. Nếu là ông Cồ thì còn khoẻ đến đâu”, “Chồng mình tuy khờ dại nhưng cũng chưa đến nỗi này”...

Các từ cao nhất, nhỏ nhất, tốt nhất trỏ cực cấp (superlative). Có nhiều từ ngữ và cách nói cực cấp. Câu “Không có gì quý hơn độc lập tự do” có nghĩa là độc lập tự do quý nhất. Vậy không có gì quý hơn, không có gì quý bằng hay quý đến thế là cùng… đều là những diễn đạt cực cấp quý nhất. “Không đâu có kiểu bệnh viện như ở Việt Nam” (lời bộ trưởng y tế Nguyễn Thị Kim Tiến) là diễn đạt cực cấp về kiểu bệnh viện kỳ lạ trên thế gian; “Tím gan tím ruột với trời xanh” (thơ Nguyễn Khuyến) là diễn đạt cực cấp về sự tức giận.

Thang độ và từ đại diện

Mỗi thang độ được đặc trưng bằng một cặp đối lập trỏ hai vùng của nó: cao – thấp; tốt – xấu, khoẻ – yếu, ngoan – hư, giàu – nghèo, thông minh – ngu đần, ổn định – hỗn loạn… Các từ cao, tốt, khoẻ, ngoan, giàu, thông minh… lần lượt đại diện cho những thang độ đó. Nghĩa là chúng có thể trỏ bất kỳ điểm nào trên thang độ mà chúng đại diện.

Ví dụ 1: “Ngoan chán” không phải là ngoan. Một bà than phiền: “Thằng con tôi hư quá, chẳng học hành gì cả, suốt ngày chơi game…” Bà bạn thông cảm: “Nó chưa bỏ nhà đi hoang là còn ngoan chán!” Lời nói này không hề khen thằng con bạn ngoan mà chỉ là tuy nó hư nhưng “chưa hư bằng những đứa trẻ bỏ nhà đi hoang”

Ví dụ 2: “Khoẻ hơn” không phải là khoẻ. “Tháng trước ông cụ mình bị một trận thập tử nhất sinh” – “Cụ khoẻ hẳn chưa?” – “Chưa, đi lại vẫn phải có người dìu, cụ vẫn còn yếu lắm nhưng đã khoẻ hơn nhiều”. Vậy khoẻ hơn nhiều vẫn là yếu, có điều không còn yếu bằng lúc thập tử nhất sinh.

Ví dụ 3: “Ổn định hơn” không hẳn là ổn định. “Khi nghe tin tổng công ty làm ăn thua lỗ mấy chục ngàn tỉ đồng, mọi người hoang mang lo phá sản, lo thất nghiệp. Lãnh đạo trấn an thế nào tư tưởng cũng không ổn định hơn được”.

Ví dụ 4: “Cao hơn” có thể vẫn thấp. Mẹ: “Đàn ông gì mà cao mét rưỡi. Giá nó cao hơn mười phân nữa thì tạm được”. Tới đây chúng ta thấy ngay lập luận của ông A “khi trình độ dân trí cao hơn” nghĩa là dân trí Việt Nam đã cao sẵn rồi là không chuẩn. Nói cách khác: sắp xếp cao < cao hơn là không chuẩn. Nhìn hai người rất lùn, ta nói “người này cao hơn người kia một chút”. Cả hai đều vẫn rất lùn.

Vùng trung gian trên thang độ

Ngoài hai vùng đối lập, trên mỗi thang độ thường có vùng trung gian, được đặc trưng bằng từ trung bình. Tuy nhiên, còn có những từ khác cho vùng này. Để nói mình chẳng nghèo nhưng cũng không giàu, trong bài Tự trào, Nguyễn Khuyến viết “chẳng gầy, chẳng béo, chỉ làng nhàng”, nghĩa là “gia tư nghỉ cũng thường thường bậc trung” (Truyện Kiều). Vậy là, làng nhàng, thường thường bậc trung trỏ vùng trung gian trên thang độ giàu – nghèo. Chúng còn có thể trỏ mức độ trung gian cho nhiều thang độ: trình độ, năng lực, sức khoẻ, hình thức…

Trên thang độ cao thấp có ba vùng : cao – trung bình – thấp. Chuyển từ vùng này sang vùng kia phải qua vùng trung bình.

Trong mỗi vùng lại dùng những rất, khá, hơi… để sắp xếp mức độ: rất thấp < khá thấp < hơi thấp < trung bình < hơi cao < khá cao < rất cao.

Trong vùng thấp không có từ thấp, trong vùng cao không có từ cao. Tới đây các bạn thấy ngay cách sắp xếp của ông A “với thói quen cố hữu của một giáo viên Anh văn” và “cái logic so sánh bắt chước kiểu tiếng Anh” đã quên mất vùng trung bình, lại còn đưa thêm hai từ thấp, cao vào: cực thấp – rất thấp – hơi thấp – thấp – khá cao – cao – cao hơn – rất cao.

Lại nữa, lập luận “khá cao nghĩa là theo bậc thang so sánh còn dưới chuẩn cao” cũng không đúng nốt. Từ cũng mới tạo ra so sánh còn dưới chuẩn. Ví dụ: “Mẹ thấy anh ấy thế nào?”– “Cũng được” – “Cũng được thôi à?” (phim Chỉ còn lại tình yêu). Rõ ràng, cô gái không hài lòng với câu khen “dưới chuẩn” của mẹ nên mới hỏi lại. Ông A cũng phạm sai lầm tương tự khi đề cập đến chuỗi rất hỗn loạn – hơi hỗn loạn – hơi ổn định – khá ổn định – ổn định – ổn định hơn.

GS.TS NGUYỄN ĐỨC DÂN

Nguồn: http://sgtt.vn/Khoa-giao/156594/Luan-cao-thap.html

Các nhà tài trợ thúc giục Việt Nam cải thiện tình trạng nhân quyền

Thanh Phương

Trong cuộc họp thường niên hôm nay [6/12/2011 – BVN] tại Hà Nội, các nhà tài trợ cho Việt Nam đã thúc giục Hà Nội một mặt phải cải tổ cơ cấu kinh tế, nhưng mặt khác phải cải thiện tình trạng nhân quyền, để điều này không cản trở sự phát triển về dài hạn của Việt Nam.

Hôm nay, Hội nghị nhóm tham vấn các nhà tài trợ cho Việt Nam đã họp tại Hà Nội và như thường lệ, các nước và các tổ chức tài trợ cho Việt Nam đã công bố mức cam kết viện trợ phát triển chính thức cho năm 2012 là gần 7,4 tỷ đôla, nhưng với điều kiện là Hà Nội phải đẩy mạnh cải tổ cơ cấu kinh tế.

Phát biểu tại Hội nghị, Giám đốc Việt Nam của Ngân hàng Thế giới Victoria Kwakwa đã nói rằng: “Đối với Việt Nam, tiếp tục thực hiện cải tổ cơ cấu ngay bây giờ sẽ dễ hơn là phải cải tổ cơ cấu sau khi đã bị khủng hoảng.”

Trước tình trạng lạm phát leo thang (hiện còn ở mức khoảng 20% ), thâm thủng mậu dịch tăng cao (12,4 tỷ đôla năm 2010) và giá trị tiền đồng sụt giảm mạnh sau 4 lần phá giá chỉ trong 15 tháng, Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm nay đã phải thi hành một chính sách thắt chặt tiền tệ (được biết dưới tên là Nghị quyết 11).

Trong bản báo cáo chuẩn bị cho hội nghị, Ngân hàng Thế giới và Quỹ tiền tệ quốc tế cảnh báo là nếu bây giờ mà chính phủ nới lỏng chính sách tiền tệ, Việt Nam có nguy cơ mất ổn định kinh tế. Theo lời đại diện thường trú của IMF ở Việt Nam Sanjay Kaira, chính phủ Việt Nam cần có hành động nhanh chóng và cương quyết để bảo đảm tính vững chắc của khu vực tài chính, đồng thời với việc tái lập ổn định kinh tế vĩ mô. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, khu vực ngân hàng Việt Nam đang có những dấu hiệu căng thẳng và chất lượng tài sản ngân hàng rất đáng quan ngại, do mức tăng tín dụng cao một cách bất thường trong những năm gần đây.

Nói chung, trong cuộc họp hôm nay, các nhà tài trợ cho rằng Hà Nội phải cải tổ khu vực ngân hàng, tư nhân hóa các doanh nghiệp Nhà nước, đơn giản hóa các thủ tục hành chính và đẩy mạnh chống tham nhũng.

Nhưng bên cạnh đó, các nhà tài trợ cũng đã bày tỏ mối quan ngại về những vụ vi phạm nhân quyền tại Việt Nam, nơi mà chính quyền không dung thứ bất cứ lời chỉ trích nào. Tuyên bố tại hội nghị, đại sứ Na Uy tại Hà Nội, Stale Torstein Risa cho rằng tình trạng này “phá hỏng sự tin cậy của quốc tế về những cam kết của Việt Nam, cũng như gây phương hại cho sự phát triển kinh tế và xã hội của Việt Nam.”

Phát biểu nhân danh luôn cả Canada, New Zealand và Thụy Sĩ, nhà ngoại giao Na Uy nhấn mạnh rằng : “Việc bày tỏ chính kiến một cách ôn hòa không thể bị trừng trị, mà đáng lẽ phải được khuyến khích”.

Theo hãng tin AFP, đáp lại những khuyến cáo của các nhà tài trợ, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng hôm nay khẳng định rằng “quyền tự do của người dân và dân chủ” là mục tiêu của Chính phủ, nhưng phải được thực thi “trong khuôn khổ pháp luật và Hiến pháp”. Ông Dũng tuyên bố sẵn sàng có một cuộc đối thoại thẳng thắn các nhà tài trợ về vấn đề này để hai bên “hiểu nhau hơn”.

Hội nghị các nhà tài trợ cho Việt Nam diễn ra chỉ vài ngày sau khi xảy ra vụ câu lưu linh mục chánh xứ Thái Hà Nguyễn Văn Phượng và khoảng 20 giáo dân vào thứ sáu tuần trước khi họ biểu tình một cách ôn hòa ở Hà Nội đòi trả lại đất đai cho giáo xứ này.

Theo tổng kết của Ân xá quốc tế, kể từ khi chính quyền Hà Nội tung chiến dịch đàn áp quyền tự do ngôn luận vào cuối năm 2009 cho đến nay, hàng chục nhà hoạt động chính trị đã bị kết án tù nặng nề ở Việt Nam.

T. P.

Nguồn: Viet.rfi.fr