(TT&VH) - Nhân dịp nhà thơ Phùng Quán
được đặt tên cho một con đường tại tỉnh Thừa Thiên - Huế, nỗi nhớ anh lại trào
dâng trong tôi.
Phùng Quán - ký họa sổ tay,
bút sắt
của Đỗ Đức, tháng 3/1993 |
Có lẽ đi nhẹ nói khẽ trong các
nhà văn, nhà thơ tôi có dịp gặp gỡ thì anh Quán giữ vị trí quán quân. Anh đến
lặng lẽ, đi lặng lẽ, uống rượu thì còn lặng lẽ hơn. Tôi chỉ thấy anh sôi nổi
khi đọc thơ.Đêm Nghi Tàm, đọc thơ Đỗ Phủ cho vợ nghe, Vịnh cây xương rồng, Vịnh
cây mận... là những bài thơ viết đêm thì sáng hôm sau anh đến 19 Nguyễn Bỉnh
Khiêm khoe ngay. Cũng chẳng hẳn anh khoe với chúng tôi, mà vì phòng tôi có một
“hồng nhan tri kỷ” với anh, người biên tập ấy mê thơ anh và mê giọng đọc của
anh...
Hầu như hơn mười mấy năm chơi với
nhau tôi thấy duy nhất có một lần anh Quán nổi giận. Anh nổi giận khi bình bốn
câu ca dao:
“Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh bông trắng lại chen nhị vàng
Nhị vàng bông trắng lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”.
Bài ca dao rất đẹp về hoa sen.
Nhưng không hiểu sao, tôi nhớ lúc ấy cơn giận bốc ngùn ngụt, mắt anh quắc lên.
Anh bảo: Tất cả tráo trở ở chữ “gần”. Sen chỉ “gần” chứ không kết tinh từ bùn
thối. Khi thành đạt nó khước từ nguồn gốc, nó là bọn tráo trở với giống nòi
sinh ra nó - anh gằn giọng:
“Mặc cho câu ca được cả nước lưu truyền
Và đời vẫn tin là ca ngợi phẩm chất của sen
Nhưng tôi không thể nào tin được
Câu ca này gốc gác tự nhân dân
Bởi câu ca sặc mùi phản trắc
Của những phường bội nghĩa vong ân!”.
Ngừng một lát anh đọc tiếp, gằn
từng chữ, phẫn uất:
“Vốn con cái của giai cấp cùng khổ
Chúng chòi lên cuộc đời quyền lực vàng son
Nghĩ đến mẹ cha chúng xấu hổ
Chúng mưu toan giấu che từ bỏ
Nói xa gần chúng mượn chuyện, sen
Chính là sen mọc lên từ trong đó
Gốc của sen là thăm thẳm bùn đen
Nhị vàng, bông trắng, lá xanh...
Tất cả, tất cả, tất cả...! Là do bùn hôi nuôi dưỡng
Ngay cả hương thanh khiết ta đặt lên bàn thờ cúng
Xương thịt của bùn
Cũng là tanh! Như nhân dân
Gian truân, thầm lặng, vô danh
Đã sinh ra vĩ nhân, anh hùng, nghệ sĩ”.
Anh gục đầu xuống bàn, hai vai
rung lên: Nhân danh bùn, nhân danh sen,
tôi đề nghị: Đuổi câu phản trắc này khỏi kho báu dân gian!
Đến hôm nay, sau mấy chục năm anh
đi xa tôi vẫn không quên hình ảnh anh đọc thơ hôm đó! Đó là cách anh bày tỏ
thái độ của mình, đến mức quyết liệt và gay gắt về một bài ca dao. Chúng ta có
thể đồng tình hoặc không đồng tình với “cách hiểu” của anh, nhưng rõ ràng anh
cũng chỉ mượn câu ca dao đó để gửi gắm quan điểm nhân sinh, lẽ yêu, ghét của
mình.
Viết đến đây tôi lại nhớ lần anh
ở Huế ra. Hôm ấy anh đến sớm, phòng mới chỉ có mình tôi . Anh bảo: “Đức
ơi, kiếm cho anh cái bát”. “Để làm gì anh?” - tôi băn khoăn. “Cứ kiếm ra
cho mình” - anh nói.
Tôi xuống nhà lấy lên chiếc bát
ăn cơm. Anh run run đón cái bát đặt xuống góc nhà, rồi gỡ tay nải đeo trên vai
moi ra một vốc mẩu gỗ vụn. Anh lặng lẽ xòe diêm, châm rồi lẩm bẩm đọc:
“Mới nhìn tưởng gỗ mục
đốt lên mới biết là trầm”...
Một mùi hương thơm nhè nhẹ bốc
lên, phút sau tràn ngập căn phòng.
Bao nhiêu năm sau tôi vẫn nhớ
giọng anh hôm ấy, hiền từ và nhẹ nhàng như lời tự sự.
Hai câu thơ ấy của anh không có
trong tuyển tập, cũng chưa từng viết ra trên giấy. Cũng chẳng ai biết. Anh chỉ
đọc trong lúc xuất thần khi đốt trầm trong phòng với tôi. Chắc chính anh cũng
không nhớ.
Anh Quán ơi, đó là bức chân dung
đẹp nhất và cũng chân thực nhất mà anh tự vẽ cho mình, anh có biết không?
Họa sĩ Đỗ Đức
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét