HỌC ĐỂ HIỂU "TRÁCH NHIỆM" CỦA BẢN THÂN - Trích sách Khuyến Học, và một vài suy nghĩ về mấy sự kiện bức xúc trong ngày

          

Như tôi đã nói ở trên kia, "độc lập và tự do" dựa trên đạo lý của Trời đã trở thành nguyên tắc trong từng người cũng như của cả quốc gia chúng ta. Nếu như có kẻ gây phương hại đến nguyên tắc này thì dù có phải biến cả thế giới thành kẻ thù, chúng ta cũng không sợ, huống hồ chúng ta lại phải sợ một số quan chức chính phủ lộng quyền?            

Giờ đây, chúng ta đã xác lập được tinh thần cơ bản: mọi người dân đều bình đẳng, vì thế chúng ta hãy yên tâm phát huy mọi khả năng sức lực và trí tuệ của mình.            

Mỗi người đều có mỗi bổn phận, do đó phải tự vun đắp tài năng, rèn luyện nhân cách sao cho xứng đáng với bổn phận đó. Để làm được điều này, ai ai cũng phải học chữ, học ngôn ngữ. Có chữ, biết ngôn ngữ sẽ lý giải được mọi đạo lý của sự vật.            

Nói đến đây chắc các bạn sẽ hiểu giúp tôi rằng: Học vấn là vấn đề cấp bách biết nhường nào.            

Hiện nay, tầng lớp thường dân cũng đã sánh vai ngang hàng với tầng lớp Võ sĩ (samurai), cho nên con đường được lựa chọn vào các chức vụ trong chính quyền cũng mở ra cho chúng ta nếu chúng ta có tài.

Chúng ta phải tự giác trước bổn phận của bản thân, không chạy theo những hành động rồ dại, phải cẩn trọng.            

Tôi chắc rằng không ai đáng thương hại hơn là những người vô tri thức, những người không hiểu lẽ phải, và cũng không ai khó giao tiếp hơn những người ấy. Vì không có tri thức, không có năng lực tự thức tỉnh nên họ căm ghét oán giận những người giàu có chính đáng, đôi khi họ tập hợp thành bầu đoàn đi đánh cướp.

Bản thân họ được pháp luật bảo vệ, nhưng hễ cứ cảm thấy bất lợi cho mình thì họ lại thản nhiên vi phạm, ngang nhiên phá luật.            

Lại không có ít người, có được chút ít tài sản, tiền bạc thì chỉ lo tích trữ, cất giấu, không bao giờ suy nghĩ đầu tư cho con cháu học hành. Vì thế con cháu họ chỉ biết ăn chơi, lêu lổng, dốt nát và cứ thế tiêu pha tàn phá tài sản của ông cha mình.

Đối với nhũng người như vậy, không thể mang đạo lý ra để giảng giải mà chỉ có cách là dùng uy lực đe doạ chứ không có cách nào khác. Ám chỉ điều này, người phương Tây có câu tục ngữ: "Dân ngu tự chuốc lấy chính sách bạo tàn." Người dân tử tế nghiêm túc thì chính phủ cũng buộc phải tử tế nghiêm túc.

Nước Nhật chúng ta có dân, trên dân có chính phủ. Phẩm cách của dân rơi vào vòng ngu tối, vô học thì luật pháp của chính phủ cũng trở nên hà khắc. Nhưng nếu quốc dân có chí học hành, tiếp thu văn minh thì không có cách nào khác, chính phủ cũng sẽ quảng đại, nhân đạo.            

Luật nước hà khắc hay quảng đại hoàn toàn tuỳ thuộc vào thái độ, phẩm cách của quốc dân.            

Có người dân nào lại mong muốn một chế độ chính trị tàn bạo?            

Có người dân nào lại mong muốn cho đất nước kém phát triển?            

Có người dân nào lại mong cho nước mình bị ngoại bang khinh miệt?

Không và không thể có. Đó chính là tình con người trong mỗi chúng ta.

Nếu như ai ai cũng một lòng một dạ báo đáp cho Tổ quốc, nơi mình sinh thành thì chúng ta không bao giờ phải lo nghĩ hay bất an đến tương lai, đến tiền đồ của Nhật Bản. Mục đích của chúng ta chỉ có một: giữ gìn hoà bình cho đất nước.

Do vậy, điều quan trọng hơn bât kỳ điều gì khác là mỗi người chúng ta ai ai cũng phải học hành, mở mang kiến thức, mài giũa tài năng, nhân cách sao cho xứng đáng với bổn phận của mình.            

Ngược lại, chính phủ phải có trách nhiệm soạn thảo và thông báo đến mọi người dân những chính sách dễ hiểu. Mục tiêu duy nhất cho chính phủ là phải mang lại cuộc sống ấm no yên ổn cho dân.            

Những lời về học vấn mà tôi khuyên nhủ các bạn cũng chỉ nhằm tới điều này.            

Nhân dịp khai trương "Keio Nghĩa thục" tại quê tôi, huyện Nakatsu tỉnh Oita, tôi chấp bút viết chương này đưa cho bạn bè, đồng hương xem. Nhiều bạn hữu, sau khi đọc xong, nói với tôi rằng: Bài này không chỉ cho bạn bè, đồng hương mà nên gởi tới bạn đọc gần xa nữa, như vậy sẽ có hiệu quả hơn, nên tôi đã cho in thành nhiều bản để các bạn cùng đọc.

Tháng 2 năm Minh Trị thứ năm (tức năm 1871)

Trích Phần I, sách Khuyến Học – Fukuzawa Yukichi, Nxb Trẻ, 2004.

KHX:

Mình hay đọc Khuyến Học, gần như mỗi ngày. Và mỗi lần đọc, dù không đọc một lần hết cả quyển nhưng đọc câu nào là thấm thía câu đấy. Đọc dòng nào là thấm thía dòng đấy. Nó không chỉ đơn thuần là một cuốn sách “khuyến học” theo nghĩa thông thường. Fukuzawa đã cho rằng, mục đích của cuốn khuyến học không chỉ đơn thuần là đọc sách, mà là đề cập đến những tinh thần cơ bản của con người, đề cập đến mục đích thực sự của học vấn. Rằng nếu như một người đọc nhiều sách, học nhiều mà không tự nuôi nổi bản thân, thì người đó không thể là một người có học vấn được. Rằng kiếm kế sinh nhai cũng là học vấn. Và đã học thì phải có trách nhiệm với bản thân mình, phải có trách nhiệm với lợi ích của quốc gia dân tộc. Và phải thi hành được trách nhiệm ấy.

Và hôm nay, khi đọc phần này. Học để hiểu trách nhiệm của bản thân. Để thấy rằng, ngoài những mục đích của việc học như kiếm miếng cơm manh áo, để làm giàu, để phục vụ cho đất nước. Nhưng trước hơn hết là để hiểu trách nhiệm của bản thân mình. Có trách nhiệm với chính bản thân, với gia đình, với làng xã, với đất nước, quê hương.

Nhưng thật bất ngờ, mà có lẽ cũng chẳng có gì làm bất ngờ lắm, khi mà ông chủ tịch quốc hội đương nhiệm của nước ta, ông Nguyễn Sinh Hùng, lại có thể phát biểu như thế này: “Theo Chủ tịch, Quốc hội là cơ quan lập pháp, nếu quyết sai cũng phải nhận khuyết điểm chứ không phải kỷ luật, Chủ tịch Quốc hội cũng không phải người đứng đầu Quốc hội. Vì thế, không thể vì cả 500 đại biểu bỏ phiếu mà kỷ luật cả 500 vị hay kỷ luật ông Chủ tịch.

“Quốc hội tức là dân, dân quyết sai thì dân chịu, chứ kỷ luật ai”, Chủ tịch Nguyễn Sinh Hùng nhấn mạnh.” ( Theo tờ VnEconomy.vn, bài Đầu tư công: Quyết sai thì ai chịu của tác giả Nguyên Lê, đăng ngày 11-4-2014).

Một người đứng đầu cơ quan lập pháp mà lại phát ngôn như vậy, thử hỏi làm sao mà đất nước có thể phát triển được. Ấy vậy mà chúng ta, những người dân nước Việt vẫn phải chịu sự lãnh đạo của họ, những nhà lãnh đạo “vô cùng tài ba”. Với tình hình nợ công, đó là chuyện của kinh tế, nhưng kinh tế là nguồn gốc, quyết định chính trị. Hay như vụ việc đường Trường Chinh ở Hà Nội bị bẻ cong đang rầm rộ trên báo chí nhiều ngày nay. Chúng ta có thể thấy, những phát ngôn của các quan chức trong các ngành có liên quan, có thể mang ra để tấu hài được.

Nhưng người dân thì sao? Họ muốn yên thân, hay người ta đang vô cảm với chính bản thân mình, như cái vô cảm đang thường nhật trong mỗi con người khi lưu thông trên đường, khi ra ngoài xã hội. Và rồi, họ vô cảm với chính cuộc sống của chính họ.

Tại sao ngày càng nhiều người dân chết trong phòng giam công an huyện, khi mà còn chưa rõ tội danh của họ?

Tại sao khi công an đánh chết người, lại chỉ xử án treo, còn người dân phạm tội thì lại xử thật nặng để răn đe. Răn đe ai bây giờ?

Tại sao công an, cảnh sát, an ninh lại nhiều và đông như vậy. Nó như món hàng đắt giá được rao bán công khai?

Tại sao? Tại sao? và còn nhiều cái tại sao nữa???

Do người dân đã không ý thức được trách nhiệm của bản thân, hay không được học một cách tử tế để hiểu được những trách nhiệm ấy. Hay do nhà nước có những “ông quan” chỉ biết nói những câu hề tuồng trước mặt đám báo chí “chỉ có thể được nịnh mà chẳng được chê”?