Quyền lực chính thức và quyền lực không chính thức

Phân biệt Quyền lực chính thức và quyền lực không chính thức, tức là nhận biết sự khác biệt giữa hai dạng quyền lực này. Và để nhận biết được sự khác biệt thì ta cần phải hiểu về quyền lực nói chung và cụm từ "chính thức" và "không chính thức" ở đây là như thế nào.

Quyền lực, như ta biết, là cái biểu hiện trong xã hội, là cái mà ai sở hữu nó có thể điều khiển hành vi của người khác vì lợi ích của họ. Quyền lực vốn có bản chất đa diện, một mặt nó cần thiết cho cộng đồng như một yếu tố của tổ chức. Mặt khác, quyền lực hiện diện trong đời sống con người, qua mối quan hệ giữa người già và người trẻ, giữa người giàu có và người nghèo khổ khi mà đồng tiền trở thành một nhu cầu sống của họ. Ở đây, ta hiểu rằng, dạng quyền lực được nhắc đến là dạng quyền lực cần thiết cho cộng đồng. Và sự chính thức ở đây là được sự chấp thuận của cộng đồng đó, và được quy định bởi các văn bản quy phạm pháp luật.

Quyền lực thường được xem như là sự sở hữu về quyền hành dựa trên những chức vụ chính thức. Và quyền lực không chính thức tức là không sở hữu cái quyền hành đó.

Và sự khác biệt giữa hai dạng quyền lực chính thức và không chính thức chủ yếu là ở những điểm sau:

1/ Quyền lực chính thức được tuân theo vì người tuân theo xem cái quyền lực đó là hợp pháp. Hoặc đối tượng của quyền lực sợ các hậu quả của việc không tuân theo các mệnh lệnh/ yêu cầu của người nắm giữ quyền lực hợp pháp đó. Nhưng không hẳn ta (người tuân theo) đi theo người lãnh đạo vì cái quyền của họ, mà vì cái khả năng lãnh đạo của họ, hay chính là khả năng thu hút của họ, quyền lực không chính thức, hay quyền lực mềm. Tức là ta đã bị họ thuyết phục để đi theo họ, chứ không phải do ta sợ cái quyền lực trong tay họ.

2/ Quyền lực chính thức cũng là một phần của sự trao đổi. Và nó có thể bị chuyển giao cho kẻ khác. Còn những người mà không có địa vị quyền hành chính thức thì cũng được hưởng quyền lực không chính thức. Điển hình cho quyền lực không chính thức trong chính trị là Gandhi - người mà hầu như không giữ chức vụ chính thức quan trọng nào - nhưng qua cách nghĩ suy và gương mẫu của ông mà ông đã trở thành nguồn cảm hứng cho những người khác noi theo.

3/ Khi đã nắm giữ quyền lực chính thức thường mang lại hai trạng thái khác nhau. Một mặt, đó là lợi thế, nó sẽ giúp người nắm quyền có thể huy động được cơ cấu và các nguồn tài nguyên của tổ chức. Sử dụng nó đàng hoàng giúp người ta cảm thấy yên ổn. Mặt khác, nó lại kèm theo nhiều kỳ vọng, mà nếu như kết quả đạt được không như kỳ vọng đó, rất có thể, quyền lực sẽ được chuyển giao. 

(trong bài có sử dụng một số dữ liệu trên trang học việc công dân) 

P/s: Gưi Bảo Bình.