Bắt đầu xây dựng cách đây 13 năm (1993), dự thảo Luật về Hội đến nay vẫn có khả năng chưa được Quốc hội phê chuẩn vào năm 2006, do còn những tranh luận về một số vấn đề căn bản như: Đối tượng điều chỉnh của luật; và đặc biệt là việc đưa các hội vào sự quản lý của các bộ, ngành. Từ góc nhìn xã hội dân sự người viết bài có vài ý kiến đóng góp về những vấn đề còn tranh luận nêu trên.
Thời gian gần đây, Viện Những vấn đề phát triển (VIDS) đã hoàn tất một Đề tài nghiên cứu có nhan đề "Đánh giá ban đầu về Xã hội dân sự ở Việt Nam". Trong đó xã hội dân sự (XHDS) được thống nhất theo định nghĩa: Đó là các tổ chức xã hội nằm ngoài Nhà nước, ngoài các hoạt động của DN (thị trường), ngoài gia đình, để liên kết người dân với nhau trong những hoạt động vì một mục đích chung. Như vậy, thành phần quan trọng của XHDS là các hội, hiệp hội, mang tính cộng đồng. Hội - Thành phần nòng cốt của XHDS Có thể coi XHDS là diễn đàn, là nơi mọi người bắt tay nhau để thúc đẩy quyền lợi chung. XHDS hỗ trợ người dân thực thi luật pháp, đồng thời phản ánh nguyện vọng của họ. Theo quan niệm trên thì ở VN XHDS đã tồn tại từ rất lâu. Chúng ta đã có những khẩu hiệu thể hiện chủ trương khích lệ sự tham gia của XHDS, như "dân biết, dân làm, dân bàn, dân kiểm tra", hoặc đã có nghị định của Chính phủ về dân chủ cơ sở. XHDS ở nước ta bao gồm từ Mặt trận Tổ quốc, tới một mạng lưới rộng khắp trong cả nước các hội nghề nghiệp, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức cộng đồng... Một trong những phẩm chất của các tổ chức XHDS là khả năng thực hiện hiệu quả các chính sách xã hội đối với người nghèo và nhóm người kém vị thế, trong khi các cơ quan nhà nước không kham nổi. Vì vậy, Luật về Hội cần thể hiện rõ mục tiêu quan trọng là tạo môi trường pháp lý thuận lợi để đáp ứng quyền được lập hội của người dân, để các hội - hạt nhân của XHDS - phát huy được vai trò, cùng Nhà nước và thị trường xây dựng một xã hội theo mục tiêu phát triển bền vững. Mặt khác, sức mạnh của các tổ chức XHDS, đặc biệt là các hội nghề nghiệp, là tính chuyên môn hóa cao và đưa ra được những ý tưởng và phương thức mới mẻ, không những trong việc tìm ra các giải pháp thực thi, mà còn trong các ý kiến phản biện xã hội mang tính khách quan, đúng đắn. Nhà nước bảo trợ và trao quyền cho XHDS Trong Dự thảo (lần 9) Luật về Hội có một nội dung gây nhiều ý kiến phản đối là hội sẽ chịu sự quản lý trực tiếp của các bộ có chuyên môn liên quan. Thứ trưởng Bộ Nội vụ Đặng Quốc Tiến từng thừa nhận: "Sau hơn 10 năm soạn thảo, có nhiều vấn đề trong dự luật vẫn gây tranh cãi kịch liệt. Nội dung căng nhất là những quy định về quản lý nhà nước đối với hội. Bộ Nội vụ vẫn giữ "3 quản" đối với hội (Chính phủ thống nhất quản lý về hội; Bộ Nội vụ chịu trách nhiệm trước Chính phủ quản lý về hội; bộ, ngành thuộc Chính phủ quản lý nhà nước về hội theo quy định của pháp luật)". GS Tô Ngọc Thanh - Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian VN cho rằng: "Sinh ra là để hoạt động xã hội mà Nhà nước lại quản thì còn gì là mang tính xã hội nữa. Đây là tư duy hết sức cũ kỹ kiểu bao cấp". TS Nguyễn Quang Tuyến - Đại học Luật Hà Nội thì nhận xét: "Việc áp dụng chế độ bộ chủ quản sẽ làm cho hội bị xơ cứng, gò bó, và nhà nước hoá hoạt động của hội". "Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, thiết nghĩ Luật về Hội nên áp dụng chung cho mọi loại tổ chức XHDS, tương tự Luật DN không phân biệt DNNN, DN tư nhân". Từ góc nhìn của XHDS, "cơ quan" chủ quản của hội chính là hệ thống pháp luật, trong đó Luật về Hội là quan trọng bậc nhất. Hội hoạt động và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Cũng như DN, đến nay cũng không còn cơ chế "bộ chủ quản". Mặt khác, hội có thể được bảo trợ bởi các bộ chuyên ngành, các DN, với phương thức "đặt hàng" nhiệm vụ, hỗ trợ kinh phí... Một xã hội sẽ phát triển bền vững, đạt được một cách hiệu quả các tiêu chí về "công bằng, dân chủ và văn minh" khi được vận hành dựa trên sự hài hoà của "ba đỉnh" thể chế, đó là: Thể chế nhà nước; Thể chế thị trường; và Thể chế xã hội dân sự. Trong đó sức mạnh của thể chế nhà nước là luật pháp; của thể chế thị trường là lợi nhuận; còn sức mạnh của thể chế XHDS là tuân theo pháp luật, tuân theo thị trường, nhưng thúc đẩy khía cạnh đạo đức, khai thác tính nhân văn, tính cộng đồng. Trong quá trình vận hành hệ thống "3 đỉnh thể chế" này rất cần cảnh giác với những hiện tượng lệch chuẩn, đó là: Nhà nước can thiệp quá sâu vào thị trường (không có thị trường đích thực), hoặc Thị trường mua chuộc Nhà nước (căn bệnh tham nhũng tràn lan). Trong hệ thống "3 đỉnh thể chế", XHDS không nằm lọt trong Nhà nước, nhưng cũng không chống lại Nhà nước, mà là bổ sung, hiệu chỉnh từ trí tuệ, nguyện vọng của người dân. Tiếng nói của một người dân có thể sai nhưng một khi số đông người dân lên tiếng thì chính quyền cần lắng nghe và hiệu chỉnh. Không nên quan niệm một cách cực đoan: XHDS là đối lập với chính quyền, hoặc chính quyền có thể bao trùm hết mọi việc, có thể đại diện cho người dân, và không cần XHDS. Nếu XHDS được trao quyền, được thúc đẩy, được tham dự vào các hoạt động quản lý xã hội thông qua các hội, thì công cuộc phát triển đất nước sẽ thuận lợi hơn, các mục tiêu về kinh tế, xã hội, văn hoá sẽ đạt được trong môi trường đồng thuận cao hơn. Nguồn: http://dddn.com.vn/18850cat113/goc-nhin-tu-xa-hoi-dan-su.htm
http://www.iss.org.vn/index.php?act=csdl_chitiet&muccsdl=15&tin=75
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét